Dự án nghiên cứu Tổng kết các phương pháp phát triển và tìm kiếm cơ chế nhằm nâng cao tiếng nói của các dân tộc thiểu số

Dự án Nghiên cứu: Tổng Kết Các Phương Pháp Phát Triển Và Tìm Kiếm Cơ Chế Nhằm Nâng Cao Tiếng Nói Của Các Dân Tộc Thiểu Số

Tác giả: TS. Mai Thanh Sơn (Trưởng nhóm), Khúc Thị Thanh Vân, Nguyễn Trung Dũng, Trần Thị Thanh Tuyến

Lĩnh vực: Nghiên cứu xã hội, phát triển cộng đồng.

Nội dung tài liệu:

Báo cáo này là kết quả giai đoạn 1 của dự án nghiên cứu, tập trung vào việc phân tích tài liệu thứ cấp. Mục tiêu chính là tổng hợp và phân tích các chủ trương, chính sách, chương trình và dự án đã được thực hiện tại vùng dân tộc thiểu số. Nghiên cứu nhằm làm rõ những bất cập có thể ảnh hưởng đến việc tận dụng tri thức bản địa cho phát triển bền vững, nâng cao năng lực và tiếng nói của người dân. Đồng thời, báo cáo này cũng chuẩn bị cho các nghiên cứu sâu hơn tại địa phương.

Mục lục chi tiết:

• BẢNG KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• LỜI NÓI ĐẦU
• I. DẪN NHẬP
• 1. Bối cảnh nghiên cứu
• 2. Các câu hỏi nghiên cứu chính
• 3. Các phương pháp nghiên cứu chính
• 4. Các nguồn tư liệu, kinh nghiệm phục vụ nghiên cứu
• 5. Kế hoạch thực hiện
• II. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH DÂN TỘC
• 1. Định hướng nhiệm vụ trọng tâm của chính sách dân tộc hiện nay
• 1.1. Về chính trị
• 1.2. Về kinh tế
• 1.3. Về các vấn đề xã hội
• 1.4. Về công tác cán bộ
• 2. Các nguyên tắc chính trong xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc
• 2.1. Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển
• 2.2. Chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc và miền núi là một bộ phận hữu cơ của chính sách phát triển đất nước
• 2.3. Người dân phải là chủ thể trong thực hiện chính sách dân tộc và cần phát huy tính chủ động, sáng tạo và nội lực của đồng bào các dân tộc
• 2.4. Chính sách dân tộc phải mang tính toàn diện, đồng thời phải phù hợp với đặc điểm tự nhiên, lịch sử, xã hội, văn hoá của từng vùng, từng dân tộc
• 2.5. Tiếp cận liên – đa ngành trong hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách
• 2.6. Quán triệt quan điểm phát triển bền vững vùng dân tộc và miền núi
• III. TRI THỨC BẢN ĐỊA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN
• 1. Sự nhận thức đúng đắn về tri thức bản địa
• 1.1. Khái niệm và quan niệm
• 1.2. Phân loại và xác định các đặc điểm
• 2. Tầm quan trọng của tri thức bản địa – giá trị lịch sử và hiện đại
• 3. Thực trạng nghiên cứu và vận dụng tri thức bản địa ở Việt Nam
• 3.1. Nghiên cứu và vận dụng tri thức bản địa trong sinh kế
• 3.2. Nghiên cứu và vận dụng tri thức bản địa trong quản lý xã hội
• 3.2.1. Cấu trúc, bản chất xã hội thôn làng các dân tộc thiểu số trong lịch sử
• 3.2.2. Những thiết chế đan xen hiện nay trong các thôn làng dân tộc thiểu số
• 3.2.3. Việc vận dụng các tri thức bản địa trong quản lý thôn làng hiện nay
• 4. Một số vấn đề cần thảo luận
• 4.1. Đối với việc nghiên cứu, vận dụng các tri thức bản địa trong sinh kế
• 4.1.1. Về nhận thức
• 4.1.2. Về nguy cơ mai một và phương cách ứng phó
• 4.1.3. Về những thách thức và các điều kiện đảm bảo cho nghiên cứu – ứng dụng
• 4.1.4. Về quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức bản địa
• 4.2. Đối với việc nghiên cứu, vận dụng những tri thức trong quản lý xã hội
• 4.2.1. Sự cần thiết phải thống nhất về quan điểm nhận thức
• 4.2.2. Tái xác lập tính cộng đồng của thôn làng
• 4.2.3. Xây dựng Quy ước thôn làng nhằm khắc phục các bất cập về thể chế
• 4.2.4. Đẩy mạnh DCCS và tăng cường đối thoại trực tiếp với người dân
• 5. Các thao tác cần thiết để nghiên cứu và ứng dụng tri thức bản địa
• 5.1. Tìm hiểu xem có tồn tại kiến thức bản địa thích hợp không
• 5.2. Đánh giá tính hiệu quả và bền vững của kiến thức bản địa
• 5.3. Thử nghiệm xem liệu kiến thức bản địa có thể cải tiến được không
• 5.4. Áp dụng và phát triển kiến thức bản địa đã được cải tiến
• IV. VẤN ĐỀ DÂN CHỦ CƠ SỞ VÀ TĂNG CƯỜNG TIẾNG NÓI CỦA NGƯỜI DÂN CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG QUÁ TRÌNH RA QUYẾT ĐỊNH
• 1. Dân chủ cơ sở
• 1.1. Chính sách về vấn đề dân chủ cơ sở
• 1.2. Thực trạng của quá trình thực hiện DCCS ở vùng các dân tộc thiểu số
• 1.3. Những cản trở việc người dân tham gia vào quá trình ra quyết định
• 1.3.1. Những trở ngại trong khung pháp lý
• 1.3.2. Sự hạn chế về năng lực của cán bộ cơ sở
• 1.3.3. Trở ngại từ trình độ dân trí và các truyền thống xã hội
• 1.3.4. Thiếu các hình thức tuyên truyền và kêu gọi tham gia hiệu quả
• 1.3.5. Các tổ chức hội đoàn hoạt động không hiệu quả
• 2. Nhu cầu cải cách quy trình dân chủ cơ sở và cách thức tiến hành
• 3. Một số vấn đề cần tìm hiểu tại thực địa
• V. LÀM THẾ NÀO ĐỂ NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ ĐỐI MẶT TỐT NHẤT VỚI CÁC CÚ SỐC VÀ SỰ THAY ĐỔI LỚN
• 1. Quan niệm về sốc và bối cảnh bị tổn thương
• 2. Những tác nhân gây sốc hay tạo ra bối cảnh tổn thương của chính sách
• 2.1. Bước chuyển đột ngột về điều kiện tự nhiên
• 2.2. Bước chuyển đột ngột về quyền tiếp cận tài nguyên
• 2.3. Bước chuyển đột ngột trong cơ cấu kinh tế và phương thức canh tác
• 2.4. Bước chuyển đột ngột về lối sống
• 2.5. Bước chuyển đột ngột trong cơ chế quản lý xã hội
• 2.6. Chính sách mở cửa và nền kinh tế thị trường
• 3. Diễn biến sau sốc và bối cảnh bị tổn thương
• 3.1. Sự bất cập trong sinh kế và nghèo đói
• 3.2. Sự thay đổi các chuẩn mực xã hội
• 3.3. Sự mai một của một số giá trị văn hoá truyền thống
• 3.4. Ngôn ngữ hành vi – sự phản ứng tiêu cực
• 4. Nguyên nhân của các tác nhân gây sốc hoặc tổn thương
• 4.1. Chưa thật sự chú ý đến tính đặc thù của từng dân tộc
• 4.2. Chưa thật sự chú ý đến các đặc trưng văn hoá vùng
• 4.3. Chưa thật sự tuân thủ các quy trình theo hướng cộng đồng
• 4.4. Năng lực thực hành ở địa phương chưa cao
• 4.5. Chưa thật sự căn cứ vào năng lực tiếp nhận của người dân
• VI. NHỮNG ĐỀ XUẤT NGHIÊN CỨU CHO GIAI ĐOẠN 2 CỦA DỰ ÁN
• Các tài liệu tham khảo chính
• Phụ lục: Một số chủ trương, chính sách đã được thực hiện ở dân tộc thiểu số